Kategori: Makaleler

Geçmişi anlamak, yalnızca geride kalan olayları sıralamak değil; bugün kullandığımız sistemlerin hangi ihtiyaçlardan, hangi arayışlardan ve hangi insan deneyimlerinden doğduğunu görmektir. Bir elektrik devresinde küçük görünen bir direnç bağlantısının ardında bile, yüzyıllar boyunca süren bilimsel merakın, toplumsal dönüşümlerin ve teknolojik ilerlemenin izlerini bulabiliriz. Elektriğin Keşfinden Mühendislik Çağına: Direnç Kavramının Doğuşu Elektrik bugün hayatımızın görünmez altyapılarından biri olsa da insanlık için uzun süre anlaşılması güç bir doğa olayıydı. Antik çağlarda kehribarın sürtünmeyle küçük cisimleri çekmesi gibi gözlemler biliniyordu, ancak elektriksel olayların sistematik biçimde incelenmesi çok daha sonraki dönemlerde gerçekleşti. 18. yüzyıl: Deneylerden bilimsel kuramlara geçiş yüzyılda elektrik araştırmaları hız kazandı. Benjamin…

Borsa Hisse Senedi Başkasına Devredilebilir mi? Bir Mülkiyet Sorusu Olarak Hisse Senedi Bugün Borsa hisse senedi başkasına devredilebilir mi hakkında en sık sorulan soruların yanıtlarına Serentekstil ile birlikte bakıyoruz. Bir insanın elindeki hisse senedine baktığını düşünelim. Belki ekranda birkaç rakamdan ibaret bir değer görür, belki de yılların emeğinin, birikiminin ve geleceğe dair umutlarının sembolünü hisseder. Fakat burada tuhaf bir soru ortaya çıkar: Gerçekten sahip olduğumuz şey nedir? Bir şirketin küçük bir parçası mı, gelecekte elde edilecek bir kazanç ihtimali mi, yoksa yalnızca hukukun ve toplumun üzerinde uzlaştığı soyut bir hak mı? Bir hisse senedini başkasına devrettiğimizde aslında neyi aktarmış oluruz?…

Dengbej Kültürü Nedir? Sözün Hafızaya Dönüştüğü Kadim Bir Geleneğin Güçlü ve Tartışmalı Yüzü Dengbej Kültürü Nedir? Unutulmaya Direnen Bir Söz Sanatı Dengbej kültürü, Kürt halkının yüzyıllar boyunca geliştirdiği en güçlü sözlü anlatım geleneklerinden biridir. Yazının, teknolojinin ve modern arşiv yöntemlerinin sınırlı olduğu dönemlerde insanlar tarihlerini, acılarını, aşklarını, savaşlarını, göçlerini ve toplumsal hafızalarını dengbejlerin sesiyle taşıdı. Dengbej sadece şarkı söyleyen kişi değildir; o aynı zamanda anlatıcı, tarihçi, eleştirmen ve toplumun hafızasıdır. “Deng” ses, “bej” ise söyleyen anlamına gelir. Yani dengbej kelimesi basitçe “söz söyleyen, sesle anlatan kişi” olarak çevrilebilir. Fakat bu tanım, dengbejliğin derinliğini anlatmaya yetmez. Çünkü dengbejlik bir performanstan çok…

Üçün Biri Ne Demek? Temel Tanım ve İlk İzlenimler Konya’nın sakin bir sabahında kahvemi yudumlarken kendi kendime düşündüm: “Üçün biri ne demek, aslında tam olarak neyi ifade ediyor?” İçimdeki mühendis hemen devreye giriyor; hesaplamalar, oranlar, kesirler zihnimde dönüyor. Matematiksel açıdan bakarsam, üçün biri aslında bir bütünün üç eşit parçaya bölünmesiyle ortaya çıkan parçanın adıdır. Yani 1 sayısını alırsak ve üçe bölersek, her parça 1/3 olur. Basit, net, anlaşılır. Ama işin insan tarafı, içimdeki insan, diyor ki: “Peki bu sadece bir sayı mı? Yoksa hayatımızda da bir yansıması var mı?” İşte burada işin felsefi kısmı devreye giriyor. Hayatın içinde, üçte birler…

Kalbimiz Nasıl Atıyor? Ekonomik Bir Sistem Olarak İnsan Bedeni ve Toplumun Nabzı Bazen hayatın en sıradan anlarında durup düşünürüm: Elimizi göğsümüze koyduğumuzda hissettiğimiz o düzenli hareket nasıl mümkün oluyor? Bir kalp, hiç durmadan enerji tüketiyor, kaynak kullanıyor ve vücudun milyonlarca hücresine yaşam taşıyor. Fakat bu süreç yalnızca biyolojik bir mucize değildir; aynı zamanda kaynakların kıtlığı, seçimlerin sonuçları ve denge arayışı üzerine kurulmuş ekonomik bir sistem gibi de okunabilir. Çünkü ekonomi yalnızca para, piyasa veya şirketlerden ibaret değildir. Ekonomi, sınırlı kaynaklarla sınırsız ihtiyaçlar arasında seçim yapma sanatıdır. Kalbimiz de aslında sürekli bir tahsis mekanizması yürütür. Ne kadar enerji kullanılacak? Hangi organlara…

Kuru Akünün Bittiğini Nasıl Anlarız? Yolda Kalmadan Önce Fark Edilebilecek İşaretler Merhaba! Serentekstil sayfasının bu haftaki konusu “Kuru akünün bittiğini nasıl anlarız”. Umarız faydalı bulursunuz! Sabah işe yetişmeye çalışırken arabanın başına geçip kontağı çevirdiğim o birkaç saniyelik bekleyişi herkes yaşamıştır. Bir anlık sessizlik, ardından zayıf bir marş sesi… İnsan ister istemez “Acaba bugün de çalışacak mı?” diye düşünür. Özellikle İstanbul gibi trafiğin yoğun olduğu, kısa mesafeli kullanımların sık yapıldığı bir şehirde araç aküsü günlük hayatın en kritik parçalarından biri haline geliyor. Kuru akünün bittiğini nasıl anlarız sorusu da aslında tam olarak bu noktada önem kazanıyor. Çünkü akü tamamen boşaldığında çoğu…

Korpus luteum neden bozulur? Bedenin görünmeyen dengesi üzerine içten bir yolculuk Sabah ofise yetişmeye çalışırken metroda ayakta geçen yolculuklar, akşam eve döndüğümde bilgisayar karşısında sessizce uzayan saatler… İstanbul’da hayat böyle akıyor. Dışarıdan bakınca sıradan bir düzen gibi görünüyor ama bedenin içinde, özellikle de hormonlar seviyesinde, çok daha karmaşık bir ritim var. Son zamanlarda en çok kafama takılan konulardan biri de şu oldu: Korpus luteum neden bozulur? Bunu ilk duyduğumda açıkçası çok da önemsememiştim. Ama sonra düşündüm… Vücudun her ay kurduğu hassas bir sistem var ve bu sistemin merkezinde korpus luteum gibi küçük ama kritik bir yapı bulunuyor. Bozulduğunda sadece biyolojik…

Büyük Veri Kümeleri Nelerdir? Toplumsal Yapıları Anlamada Verinin Sosyolojik Rolü İnsanların birbirleriyle kurduğu ilişkileri, günlük alışkanlıklarını, korkularını, beklentilerini ve hayata bakış biçimlerini anlamaya çalışırken çoğu zaman görünmeyen bağlantıların peşine düşeriz. Bir şehrin sokaklarında dolaşırken insanların hangi alanlarda daha fazla vakit geçirdiğini, hangi haberlerin toplumsal tartışmaları büyüttüğünü ya da farklı grupların neden farklı fırsatlara sahip olduğunu merak ederiz. Bu soruların yanıtlarını ararken karşımıza çıkan en önemli kaynaklardan biri artık büyük veri kümeleridir. Ancak büyük veri yalnızca sayılardan, tabloların içindeki milyonlarca satırdan veya bilgisayarların işlediği karmaşık bilgilerden ibaret değildir. Büyük veri, toplumların nasıl yaşadığını, nasıl değiştiğini ve güç ilişkilerinin nasıl yeniden üretildiğini…

Cemşid kimin es? Geleceğin dijital dünyasında değişen anlamlar üzerine bir bakış Merhaba Serentekstil okurları! Bugün sizlerle “Cemşid kimin es” konusunu ele alacağız. Ankara’da yaşayan 28 yaşında biri olarak son yıllarda en çok düşündüğüm konulardan biri, bazı kelimelerin ve kavramların zaman içinde nasıl değiştiği oluyor. Bir dönem yalnızca belirli bir çevrenin bildiği ifadeler, birkaç yıl sonra herkesin konuştuğu gündelik kavramlara dönüşebiliyor. “Cemşid kimin es?” sorusu da bu açıdan ilginç bir noktada duruyor. İlk bakışta basit bir merak gibi görünse de aslında arkasında bilgiye ulaşma biçimimiz, kültürel hafızamız ve gelecekte insanların meraklarını nasıl gidereceğiyle ilgili daha büyük bir hikâye var. Teknolojiyle yakından…

Çay Çöpü Hangi Atık Kutusuna Atılır? Felsefi Bir Bakışla Küçük Bir Atığın Büyük Anlamı Bazen hayatın en sıradan anları, en derin soruları içinde taşır. Bir fincan çayın son yudumu içildikten sonra geriye kalan birkaç yaprak, sessizce elimizde durur ve bize görünmez bir soru yöneltir: “Ben artık gereksiz bir atık mıyım, yoksa başka bir dönüşümün başlangıcı mıyım?” Belki de bir çay çöpünün hangi atık kutusuna atılacağını düşünmek, yalnızca çevre düzeniyle ilgili bir karar değildir; insanın doğayla, bilgiyle ve sorumlulukla kurduğu ilişkinin küçük ama anlamlı bir yansımasıdır. Çay çöpü hangi atık kutusuna atılır sorusu günlük yaşamda basit bir ayrıştırma problemi gibi görünür.…